Dos palu di Neem grandi i mas importante pa sombra den sentro di Kralendijk a keda eliminá dia 21 di sèptèmber, un desishon ku a lanta pregunta i kritiká den komunidat. Segun deklarashon anterior di diputado Dennis Martinus na Energia Tv, e palunan lo tabata bai keda kortá na algun parti di nan rais pa nivelá e tereno i garantisá seguridat durante festividatnan di Regatta.
Sinembargo, hopi habitante a tuma nota i keda sorprendí ora nan a mira ku presisamente e úniko dos palunan ku tabata duna sombra i fresku na mitar di e área di parkeo a desaparesé kompletamente. E desaroyo aki ta bira mas kontroversial pa motibu ku ta e sosodé den un momento kaminda di diksuhon tokante kontrolá òf eliminá kabritunan den Parke Nashonal Washington Slagbaai pa protehá vegetashon i prevení degradashon ambiental. Na mes tempu, resientemente a publiká plannan di klima 2050 ku ta pone enfasis riba mas bèrdè, adaptashon na kalor ekstremo i kreashon di mas espasio ku sombra.
Pa hopi suidadano, e mensahe ku ta sali for di e medidanan no ta konsekuente. Mientras un banda gobièrnu ta papia tokante preservashon di naturalesa, klima i espasio bèrdè, otro banda ta permití pa eliminá palunan madurá den un di e lugánan mas kayente i mas bishitá di Kralendijk.
E pregunta ku hopi hende ta hasi awor ta simpel: nos a pèrdè dos palu grandi ku a tuma dekadanan pa krese, solamente pa traha lugá pa kuater dia di festividat di Regatta?
Seguridat durante eventonan públiko ta importante, pero e mester bai man den man ku naturalesa i pa mantené kalidat di bida den sentro urbano. Ku menasa di kambio di klima mundial i yegada di fenómenonan eksterno manera Super El Niño, preshon riba nos naturalesa lokal i nos kalidat di bida ta oumentando konstantemente. Ola di kalor insoportabel i temporadanan di sekura largu ta hasi nesesidat pa protehá nos medio ambiente mas urgente ku nunka. Den e kombate akí, nos palunan grandi no ta un simpel "funshon dekorativo", sino un defensa natural krítiko ku nos tin ku kuida i traha huntu ku ne en bes di eliminánan.
Palu grandi ta hunga un ròl vital den nos eko sistema ku palunan chikí òf matanan nobo no por remplasá di biaha:
- Efekto di Refreskamentu: Un palu grandi ta funshoná komo un "èrko natural". Atrabes di i sombra ku su blachinan ta krea, temperatura den su bisindario por keda bahá entre 2°C pa 8°C.
- Kombatimentu di ola di kalor: Den zonanan kaminda tin hopi klinku, betòn i asfalt manera nos sentronan di siudat, e materialnan akí ta absorbé i retené e kalor. Palunan grandi ta stroba e superfisie di keinta i ta baha e temperatura den su bisindario.
- Maneho di Awa i Protekshon di Suela: Su raisnan profundo ta tene e tera, yuda ora di yobida fuerte pa e awa pasa bai tera i no emposà, i ta tene e tera húmedo durante temporadanan di sekura intenso (Super El Niño).

Segun Eilandsverordening Natuurbeheer Bonaire, ta prohibí pa kòrta, mata òf hasi daño na palunan i kaktusnan sin un pèrmit/despacho (kapvergunning / natuurvergunning) di Bestuurscollege.
- Diki di e palu: Tur palu ku tin un tronko di mas ku 65 centimeter di omtrèk, i ta midí mas ku 1.30 meter ta protehá. Bo no por kórta nan sin pèrmit di natuurvergunning.
- Lista di palunan protehá: Palunan manera Wayaká, Mahok, Kenepa grandi, Kadushi, Wayaká di kuero ta protehá pa lei independientemente di nan hanchura òf tamaño.
- Eksepshon: Palu di Neem ta un kontá na unu eksótiko invasívo, p'esei no tin mester di pèrmit pa kòrté.
- Kondishon i Eksigensia: Pa terenonan mas grandi manera terenonan pa proyekto di kas òf verkaveling, lei ta eksigí un rapòrt ekológiko di un büró rekonosé (manera Wild Conscience òf Eco Vision).
- Kompensashon / Herplantplicht: Si e pèrmit ta konsedí, e solisitante tin ku paga pa re-plantamentu pa kompensá e naturalesa ku a keda destruí.
E diskushon no ta solamente si por eliminá legalmente, sino tambe si ta prudente pa kita dos palu grandi ku tabata duna sombra den un sentro urbano kaminda gobièrnu ta papia simultáneamente di mas sombra, mas groen i adaptashon na kalor ekstremo. Un palu di neem por ta invasivo for di un punto di bista ekológiko, pero e por sigui tin balor komo fuente di sombra den un área urbanisá. Esei ta e debate ku awor ta eksistí entre konsiderashonnan di maneho ambiental i konsiderashonnan di kalidat di bida den sentro di Kralendijk.

Na un banda, gobièrnu ta formulá ambishonnan kla den plan di klima: mas palu, mas espasio bèrdè i mas lugá ku sombra den bario, Playa i espasionan públiko; renobashon di kasnan sosial pa hasi nan mas resistente kontra e efektonan di klima; protekshon di gruponan vulnerabel durante periodonan di kalor ekstremo; i mihó maneho di awa di yobida pa prevení inundashon den bario. Tur esakinan ta rekonosé ku vegetashon i sombra natural ta elementonan esensial pa un Boneiru mas resistente i habitabel.
Den proyektonan nobo manera Dawari i Rincon Pariba, gobièrnu ta promov'é prinsipionan di "natuurinclusief bouwen" (konstrukshon inklusivo ku naturalesa). E intenshon ta pa integrá bario nobo ku paisahe eksistente, preservando palunan grandi i otro elementonan natural ku ta yuda redusí kalor, mehorá kalidat di bida i mantené karakter bèrdè di e komunidat.
Sin embargo, den sentro di Kralendijk ta parse ku otro prinsipio ta apliká. Hustamente den e área kaminda e efektonan di ola di kalor, falta di sombra i akumulashon di kalor den beton i asfalt ta mas notabel pa residente i bishitante, dos di e palunan mas grandi a keda eliminá. E desishon aki ta lanta pregunta tokante e konsekuensia entre e ambishonnan klimátiko di gobièrnu i maneho práktiko di espasio públiko.



Kargando komentarionan...